Steeds meer grote schrijvers gebruiken kunstmatige intelligentie, al doen zij dat op heel verschillende manieren. Sommigen zien AI als een handig hulpmiddel, anderen als een bedreiging voor originaliteit, en weer anderen als een nieuwe creatieve partner. Opvallend is dat bijna niemand uit de serieuze literatuur AI nog volledig negeert. De discussie gaat inmiddels minder over de vraag óf AI gebruikt wordt, en meer over hóé.

Salman Rushdie noemt AI indrukwekkend, maar vindt dat echte literatuur uiteindelijk voortkomt uit menselijke ervaring, innerlijke strijd en ironie. Volgens hem kan AI stijl nabootsen, maar geen werkelijk bewustzijn ontwikkelen. Hij waarschuwt tegelijk dat AI op grote schaal middelmatige fictie kan produceren, waardoor het moeilijker wordt om kwaliteit van oppervlakkigheid te onderscheiden.

Margaret Atwood kijkt pragmatischer naar AI. Zij vergelijkt de technologie met eerdere uitvindingen zoals de typemachine en de computer. Atwood experimenteert zelf met AI-systemen en ziet mogelijkheden voor research, taalexperimenten en structuur. Tegelijk benadrukt zij dat empathie, moreel besef en verantwoordelijkheid menselijk moeten blijven.

Yuval Noah Harari, hoewel geen romanschrijver in klassieke zin, behoort tot de scherpste denkers over AI en taal. Volgens Harari vormt taal de kern van menselijke macht en beschaving. Wanneer AI zelfstandig verhalen, overtuigingen en emoties kan produceren, verandert dat volgens hem niet alleen literatuur, maar ook politiek, journalistiek en democratie.

Stephen Marche schreef een van de eerste boeken die deels met AI werd ontwikkeld. Hij ziet AI als een creatieve assistent die onverwachte associaties en invalshoeken kan leveren. Volgens Marche gebruikten schrijvers vroeger ook redacteuren, archieven en woordenboeken; AI is voor hem een volgende stap in dat proces. Wel blijft volgens hem de schrijver verantwoordelijk voor betekenis, toon en richting.

Jeanette Winterson is opvallend positief over AI. Zij ziet de technologie als een spiegel van de menselijke geest en denkt dat AI kunstenaars kan helpen nieuwe vormen van verbeelding te ontdekken, mits de technologie niet volledig wordt gedomineerd door grote commerciële bedrijven.

Daartegenover staat Jonathan Franzen, die veel sceptischer is. Hij vreest dat AI het trage, geconcentreerde lezen en schrijven verder onder druk zet. Literatuur vraagt volgens hem stilte, aandacht en ambiguïteit, precies de zaken die in een snelle digitale cultuur steeds moeilijker worden vast te houden.

Ook Kazuo Ishiguro spreekt genuanceerd over AI. Hij denkt dat AI technisch steeds betere teksten zal produceren, maar vermoedt tegelijk dat lezers juist meer behoefte zullen krijgen aan aantoonbaar menselijke verhalen. Kwetsbaarheid, twijfel en imperfectie zouden daardoor misschien waardevoller worden.

Veel schrijvers gebruiken AI inmiddels voor praktische ondersteuning. Ze laten systemen research samenvatten, alternatieve scènes voorstellen, vertalingen controleren of helpen bij de structuur van een boek. Maar vrijwel niemand uit de serieuze literatuur beweert dat AI zelfstandig grote literatuur kan voortbrengen zonder menselijke visie. Zelfs enthousiaste auteurs benadrukken dat AI geen jeugdherinneringen, verlies, schaamte, liefde of sterfelijkheid ervaart. En juist uit die ervaringen ontstaat volgens hen literatuur.

De discussie raakt daarmee aan een oudere filosofische vraag: wat is originaliteit eigenlijk? Umberto Eco zei ooit al dat iedere schrijver schrijft met de stemmen van anderen in zijn hoofd. AI maakt dat mechanisme zichtbaar en enorm versneld. Sommigen vinden dat bedreigend, anderen juist bevrijdend.

Voor schrijvers die werken rond solidariteit, technologie en menselijkheid is AI extra interessant, omdat het precies de grens zichtbaar maakt tussen informatie en wijsheid. AI kan patronen herkennen, stijlen imiteren en enorme hoeveelheden kennis ordenen, maar betekenis geven aan menselijke ervaring blijft voorlopig vooral mensenwerk.