De stad van de toekomst ontstaat niet vanzelf. Zij wordt gemaakt. Met keuzes. Met technologie. En vooral met een opvatting over samenleven. In dat licht is Merwede LAB meer dan een innovatielab in een nieuwe Utrechtse wijk. Het is een morele oefenruimte. Een plek waar zichtbaar wordt of technologie bijdraagt aan verbondenheid, of slechts aan efficiëntie.

Vanuit Stichting DeSolidariteit kijken wij met bijzondere aandacht naar Merwede LAB, omdat hier een cruciale vraag wordt uitgeprobeerd: kan technologische innovatie hand in hand gaan met solidariteit, in al haar vormen? Ons antwoord is voorzichtig hoopvol. Niet omdat alles al klopt, maar omdat het LAB ruimte maakt voor richting, reflectie en correctie. Precies dat is wat solidaire technologie nodig heeft.

Technologie is nooit neutraal

In het boek Solidaire Technologie, geschreven door Bert Breij en Paul Jansen, wordt technologie benaderd als een kracht die altijd richting geeft. Niet alleen technisch, maar ook sociaal, economisch en moreel. Het boek introduceert de 19 vormen van solidariteit als kompas: van sociale en economische solidariteit tot ecologische, intergenerationele en institutionele solidariteit. Niet als theoretisch schema, maar als praktisch denkraam om technologische keuzes te beoordelen.

Merwede LAB beweegt zich opvallend dicht langs dit kompas. De thema’s energie, circulariteit, gezondheid en sociaal ontwerp zijn geen neutrale innovatiedomeinen, maar concrete solidariteitsvraagstukken. Wie profiteert? Wie beslist? Wie wordt gehoord? En wie blijft onzichtbaar?

Sociale solidariteit: samenleven is ontwerp

Een van de sterkste raakvlakken ligt bij sociale solidariteit. Merwede LAB onderzoekt hoe de gebouwde omgeving ontmoeting kan stimuleren. Dat is geen bijzaak. Sociale relaties zijn geen restproduct van wonen, maar een voorwaarde voor een leefbare stad. Technologie helpt hier alleen als zij relationeel is: als zij delen, wederkerigheid en informele zorg ondersteunt in plaats van vervangt.

Dat uitgangspunt sluit naadloos aan bij Solidaire Technologie, waarin wordt gesteld dat innovatie zonder sociale verankering haar legitimiteit verliest. De wijk als systeem moet ruimte laten voor gemeenschappelijkheid. Niet alles hoeft slim te zijn, maar alles moet menselijk blijven.

Economische en institutionele solidariteit: wie heeft zeggenschap?

Ook economische en institutionele solidariteit spelen een cruciale rol. Merwede LAB werkt samen met ontwikkelaars, gemeente en kennisinstellingen. Dat is noodzakelijk, maar roept tegelijk fundamentele vragen op over eigenaarschap, zeggenschap en verantwoordelijkheid. Wie beheert de data? Wie stuurt de infrastructuur? En in wiens belang?

Solidaire technologie pleit hier voor democratische borging: transparantie, publieke kaders en collectieve vormen van eigendom. Niet als ideologisch statement, maar als voorwaarde voor

vertrouwen. Merwede LAB laat zien dat deze vragen niet buiten het ontwerp gehouden kunnen worden. Ze horen er middenin.

Ecologische en intergenerationele solidariteit: verder kijken dan vandaag

Circulariteit en gezond stedelijk leven raken direct aan ecologische en intergenerationele solidariteit. De wijk wordt gebouwd voor huidige bewoners, maar ook voor toekomstige generaties. Technologie kan helpen om die lange termijn zichtbaar te maken, mits zij niet wordt ingezet om grenzen te verdoezelen.

In Solidaire Technologie wordt ecologische solidariteit expliciet verbonden met technologische matiging. Niet alles wat kan, moet. Merwede LAB toont in zijn experimenten dat deze houding praktisch kan worden vertaald naar ontwerpkeuzes, materiaalgebruik en energievoorziening.

Een doorlopend denkproject

Belangrijk om te vermelden is dat Solidaire Technologie geen eindpunt is. Bert Breij en Paul Jansen werken inmiddels aan een tweede boek, waarin het solidariteitskompas verder wordt verdiept en expliciet wordt toegepast op Europa. In dat vervolg staat de Europese context centraal: de spanning tussen markt en publieke waarden, tussen nationale belangen en grensoverschrijdende solidariteit, en tussen technologische soevereiniteit en internationale afhankelijkheid.

Juist daarom is een praktijk als Merwede LAB zo relevant. Wat hier op wijkniveau wordt uitgeprobeerd, raakt aan vragen die op Europees niveau steeds urgenter worden. Hoe organiseren we solidariteit in een technologisch gedreven samenleving zonder haar te reduceren tot beleidstaal of marketing?

Het kompas werkt – als je het blijft gebruiken

Vanuit Stichting DeSolidariteit zien wij Merwede LAB als een veelzeggende oefenplaats voor solidaire technologie. Niet als blauwdruk, maar als leeromgeving. De 19 vormen van solidariteit helpen om scherp te blijven zien waar innovatie verbindt en waar zij dreigt te verschralen.

De echte waarde van Merwede LAB ligt in de bereidheid om technologie telkens opnieuw te toetsen aan één centrale vraag: draagt dit bij aan een waardig, gezamenlijk leven? Dat is geen technische vraag, maar een morele. En precies daar ontmoeten Merwede LAB, Solidaire Technologie en het bredere Europese perspectief elkaar.

De stad van morgen vraagt geen snellere oplossingen, maar betere richting. Solidariteit is daarbij geen bijzaak, maar het kompas.