Wanneer ik kijk naar wat momenteel aan de Tweede Kamer wordt voorgehouden, zie ik vooral een groeiende spanning tussen beleid en werkelijkheid. Als voorzitter van Stichting DeSolidariteit en coauteur van het boek Solidaire Technologie maak ik mij daar ernstig zorgen over. Niet omdat Nederland geen sterke instituties meer heeft, maar omdat het vertrouwen van burgers langzaam wordt uitgehold wanneer overheden te vaak beloven wat zij praktisch, organisatorisch en menselijk niet kunnen waarmaken.

Wat mij opvalt, is dat veel waarschuwingen van controlerende instanties uiteindelijk over hetzelfde gaan: de menselijke maat staat onder druk. Er wordt veel gesproken over systemen, processen, budgetten, digitalisering en bestuurlijke modellen, maar uiteindelijk draait een democratische samenleving om mensen die zich gezien, beschermd en serieus genomen voelen.

Ik zie een overheid die soms te veel denkt vanuit beleidsvorming en te weinig vanuit uitvoering. Dat is gevaarlijk. De verpleegkundige, de politieagent, de rechter, de docent, de defensiemedewerker of de belastingambtenaar merkt dagelijks of beleid werkelijk uitvoerbaar is. Wanneer die praktijk structureel wordt onderschat, ontstaan frustratie, uitputting en vervreemding. Dan verliezen niet alleen burgers vertrouwen, maar ook professionals hun trots en motivatie.

Als psycholoog en bestuurder zie ik bovendien hoe belangrijk betrouwbaarheid is voor een gezonde samenleving. Solidariteit begint namelijk niet bij mooie woorden, maar bij voorspelbaarheid, eerlijkheid en verantwoordelijkheid. Burgers accepteren veel wanneer zij ervaren dat de overheid oprecht probeert zorgvuldig te handelen. Maar wanneer systemen vastlopen, fouten zich opstapelen en niemand werkelijk verantwoordelijkheid lijkt te nemen, ontstaat cynisme. En cynisme is dodelijk voor solidariteit.

Ook de rol van technologie vraagt volgens mij om veel meer wijsheid dan momenteel zichtbaar is. Technologie kan ongelooflijk waardevol zijn. Zij kan helpen bij zorg, veiligheid, onderwijs, duurzaamheid en democratische transparantie. Maar technologie zonder menselijke correctie leidt tot afstand. Zodra algoritmen, registratiesystemen en dashboards belangrijker worden dan het leven achter de cijfers, ontstaat ontmenselijking. Dat risico zie ik vandaag op meerdere terreinen terug.

Ik maak mij daarnaast zorgen over de snelheid waarmee politiek soms opereert. Politiek wil vaak daadkracht uitstralen, snel reageren op incidenten en voortdurend nieuwe plannen presenteren. Maar een samenleving is geen socialmediaplatform. Stabiliteit, zorgvuldigheid en uitvoerbaarheid zijn minstens zo belangrijk als ambitie. Besturen vraagt volwassenheid, zelfbeheersing en realiteitszin.

Wat mij persoonlijk raakt, is het afnemende vertrouwen van burgers in politiek en instituties. Dat is niet zomaar een peiling of een tijdelijk humeur. Het is een signaal dat mensen zich steeds minder vertegenwoordigd voelen door systemen die juist voor hen bedoeld zouden moeten zijn. Wanneer burgers het gevoel krijgen dat zij vooral object van beleid zijn geworden in plaats van deelnemer aan de samenleving, raakt de democratische verbondenheid beschadigd.

Ik vind daarom dat de Tweede Kamer deze verantwoordingsmomenten veel serieuzer moet benaderen dan vaak gebeurt. Niet als ritueel, niet als politieke afrekening, maar als een moment van maatschappelijke zelfreflectie. Durven wij nog eerlijk te kijken naar wat wel en niet werkt? Hebben wij voldoende respect voor uitvoering? Zijn wij bereid fouten werkelijk te erkennen? En bovenal: slagen wij erin de menselijke waardigheid centraal te houden in een tijd van schaalvergroting, digitalisering en politieke drukte?

Voor mij is dat uiteindelijk de kern. Een sterke samenleving wordt niet alleen gemeten aan economische cijfers of technologische vooruitgang, maar aan de vraag of mensen zich nog verbonden voelen met elkaar en met hun instituties. Zodra dat vertrouwen langzaam verdwijnt, raakt ook de solidariteit uitgehold waarop iedere democratische rechtsstaat uiteindelijk drijft.